હિમાલયની ધરતી Nepal છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ભારે ઉથલપાથલમાંથી પસાર થઈ રહી છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની સરકારની કાર્યવાહીથી યુવાનોમાં ભારે અસંતોષ ફાટી નીકળ્યો છે. ‘Gen-Z’ તરીકે ઓળખાતા યુવાનોની આગેવાની હેઠળ શરૂ થયેલા આંદોલન હવે માત્ર સોશ્યલ મીડિયા બેન પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું, પરંતુ તે ભ્રષ્ટાચાર, નેપોટિઝમ અને સરકાર પ્રત્યેના અસંતોષની મોટી લહેરમાં રૂપાંતરિત થઈ ગયું છે.
પ્રોટેસ્ટ્સ કેવી રીતે શરૂ થયા?
ગયા શુક્રવારે Nepal સરકારે 26 સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, જેમાં સૌથી લોકપ્રિય Facebook, Instagram, YouTube અને X (Twitter) સામેલ હતા. સરકારનું કહેવું હતું કે આ પ્લેટફોર્મ્સે નવા નિયમો હેઠળ રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું ન હોવાથી તેમને બંધ કરવામાં આવ્યા.
યુવાનો માટે સોશિયલ મીડિયા માત્ર મનોરંજન કે સમય પસારનું સાધન નથી, પરંતુ તે તેમની અભિવ્યક્તિ, રોજગાર અને સામાજિક કનેક્ટિવિટીનું મહત્વનું સાધન છે. આ પ્રતિબંધ પછી કાઠમંડુ સહિત સમગ્ર દેશમાં વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો રસ્તા પર ઉતરી ગયા.
પ્રદર્શન દરમિયાન હિંસા
સરકાર વિરોધી પ્રદર્શન શાંતિપૂર્ણ રીતે શરૂ થયું હતું, પરંતુ થોડા સમયમાં જ તે હિંસક બની ગયું.
- કાઠમંડુમાં પ્રદર્શનકારોએ સંસદની ઇમારત તરફ આગળ વધવાનો પ્રયાસ કર્યો.
- પોલીસએ બાર્બડ વાયર, પાણીના ફવારા (વોટર કેનન), ટિયર ગેસ અને લાઠીચાર્જનો ઉપયોગ કર્યો.
- સ્થિતિ પર કાબૂ મેળવવા પોલીસએ જીવતા કારતૂસ સુધી ચલાવ્યા.
આ અથડામણમાં માત્ર કાઠમંડુમાં જ 17 લોકોના મોત નિપજ્યા જ્યારે સમગ્ર દેશમાં 19થી વધુ લોકો મોતને ભેટ્યા. 400થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા, જેમાં 100થી વધુ પોલીસકર્મીઓ સામેલ છે.
સરકારની દલીલ
Nepalના પ્રધાનમંત્રી કેપી શર્મા ઓલીએ જણાવ્યું કે નવા નિયમો “રાષ્ટ્રીય હિત”માં છે.
- સરકારનું કહેવું છે કે વિદેશી કંપનીઓએ Nepalમાં કમાણી કરે છે પરંતુ ટેક્સ નથી ચૂકવતી.
- સોશિયલ મીડિયા પર ખોટી માહિતી (misinformation) અને ઑનલાઈન ઠગાઈ રોકવા માટે આ પગલું લેવાયું છે.
- “દેશના હિત માટે કડક નિર્ણયો જરૂરી છે,” એમ પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું.
પરંતુ આ દલીલો યુવાનોને મનાવતી નથી.
હોમ મિનિસ્ટરનો રાજીનામો
આંદોલન દરમિયાન પોલીસની કાર્યવાહીથી ઉગ્ર પરિસ્થિતિ સર્જાતા, હોમ મિનિસ્ટર રમેશ લેખકે કેબિનેટની બેઠકમાં રાજીનામું આપવું પડ્યું. આ ઘટનાએ સરકારની અંદરની હલચલને સ્પષ્ટ કરી દીધી છે.
ભ્રષ્ટાચાર અને “Nepo Kids” મુદ્દો
સોશિયલ મીડિયા બેન માત્ર ચિંગારી હતી, પરંતુ આગ ભ્રષ્ટાચાર અને નેપોટિઝમથી વધુ પ્રચંડ બની.
- છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં Nepalમાં અનેક ભ્રષ્ટાચાર કેસો સામે આવ્યા છે.
- રાજકીય નેતાઓના સંતાનો, જેમને સોશિયલ મીડિયા પર “Nepo Kids” કહેવામાં આવે છે, તેઓની વૈભવી જિંદગીના વીડિયો વાયરલ થયા.
- સામાન્ય યુવાનોની સંઘર્ષભરી જિંદગી અને “Nepo Kids”ની મોજશોખ વચ્ચેનો તફાવત લોકોમાં ગુસ્સો જગાવી ગયો.
એક વિદ્યાર્થીએ કહ્યું: “અમે માત્ર Facebook કે Instagram માટે નથી લડી રહ્યા, અમે સંસ્થાગત ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ લડી રહ્યા છીએ.”
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદ
આ હિંસક પ્રદર્શન પર આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
- યુનાઈટેડ નેશન્સે સુરક્ષા દળો દ્વારા અતિશય બળપ્રયોગના આક્ષેપોની તપાસ કરવાની માંગ કરી છે.
- Amnesty Internationalએ લાઈવ બુલેટ્સના ઉપયોગની કડક નિંદા કરી છે.
- સરહદીય વિસ્તારમાં ભારતે પણ સાવચેતીના ભાગરૂપે સુરક્ષા કડક કરી છે, ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રદેશના તે જિલ્લાઓમાં જે Nepal સાથે જોડાયેલા છે.
હાલની પરિસ્થિતિ
- કાઠમંડુમાં કફર્યુ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
- સંસદ, રાષ્ટ્રપતિ ભવન અને પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય આસપાસ સૈનિકો તહેનાત છે.
- સંસદના ગેટ તોડી નાખવામાં આવ્યા છે અને પરિસરમાં આગજણીની ઘટનાઓ થઈ છે.
- તણાવ છતાં, પ્રદર્શનકારો શાંત થવાના બદલે સરકાર પ્રત્યેનો ગુસ્સો વધુ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
યુવાનોની માંગણીઓ
Gen-Z પ્રદર્શનકારો માત્ર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ખોલવા માંગતા નથી, તેમની માંગણીઓ ઘણી વિશાળ છે:
- ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ કડક પગલાં.
- નોકરી અને રોજગારી માટે સ્પષ્ટ નીતિ.
- સોશિયલ મીડિયા પરનો પ્રતિબંધ હટાવવો.
- સરકારની પારદર્શિતા વધારવી.
- નેપોટિઝમનો અંત લાવવો.
Nepalના ભવિષ્ય માટે શું અર્થ?
આંદોલનથી સ્પષ્ટ છે કે Nepalના યુવાનો હવે માત્ર દર્શક નથી રહેવા માગતા. તેઓ સક્રિય રીતે રાજકારણ અને નીતિનિર્માણમાં પોતાની અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે.
- જો સરકાર લવચીકતા બતાવશે તો આ સંકટમાંથી ઉકેલ મળી શકે છે.
- જો સરકાર અડગ રહેશે તો પરિસ્થિતિ વધુ ઉગ્ર બની શકે છે.
- લાંબા ગાળે, આંદોલન Nepalના રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યને બદલવાની શક્તિ ધરાવે છે.