Bhavnagar ગુજરાતમાં ખાદ્ય સુરક્ષાની બાબતે વારંવાર ચર્ચા થતી રહે છે. ખાસ કરીને તહેવારોની સીઝનમાં નકલી માવા અને મિઠાઈ બનાવવાના કેસો સામે આવતા હોય છે. તાજેતરમાં જ Bhavnagar જિલ્લાના સિહોર શહેરમાંથી એક મોટો કેસ સામે આવ્યો છે, જ્યાં પોલીસે નકલી દૂધનો માવો બનાવતી ફેક્ટરી ઝડપીને 1220 કિલો નકલી માવો જપ્ત કર્યો છે. આ ઘટના માત્ર પોલીસ કાર્યવાહી સુધી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ સમગ્ર જિલ્લામાં લોકોમાં ચિંતાનો માહોલ ઉભો કરી દીધો છે.
સિહોરમાં ફેક્ટરી કઈ રીતે ઝડપાઈ?
સિહોર પોલીસને ગુપ્ત માહિતી મળી હતી કે શહેરની બહાર બાયપાસ નજીક એક ફેક્ટરીમાં લાંબા સમયથી નકલી માવો બનાવવાનો ધંધો ચાલે છે. આ માવાને સ્થાનિક તેમજ નજીકના જિલ્લાઓમાં મિઠાઈ દુકાનોમાં સપ્લાય કરવામાં આવતો હતો.
જ્યારે પોલીસે ત્યાં રેડ કરી ત્યારે આશ્ચર્યજનક દ્રશ્યો સામે આવ્યા. ફેક્ટરીની અંદર –
- 1220 કિલો તૈયાર નકલી માવો
- મોટી માત્રામાં કેમિકલ્સ અને પાવડર ભરેલા ડબ્બા
- નકલી માવો બનાવવા માટેની મશીનરી
- પેકેજિંગ માટેની સામગ્રી
મળી આવી હતી.
ફેક્ટરીમાં દૂધનો કોઈ ઉપયોગ થતો જ ન હતો. બદલેમાં સ્ટાર્ચ, ડિટર્જન્ટ, સસ્તું તેલ અને કૃત્રિમ સુગંધ મિક્સ કરીને માવો બનાવવામાં આવતો હતો.
નકલી માવાથી થતા આરોગ્યના ખતરા
આ ઘટના Bhavnagar જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ગુજરાત માટે ચિંતાજનક છે. કારણ કે નકલી માવો સીધો લોકોના આરોગ્ય પર અસર કરે છે.
નકલી માવામાં મળતા કેમિકલ્સને કારણે –
- પેટમાં દુખાવો અને ગેસ્ટ્રિક સમસ્યાઓ
- ફૂડ પોઈઝનિંગ
- કિડની અને લીવર ડેમેજ
- રક્ત પ્રદૂષણ
- લાંબા ગાળે કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓ
થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
વિશેષ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધ લોકો માટે આ માવો અત્યંત જોખમી બની શકે છે.
તહેવારોની સીઝન – માગ વધે ત્યારે ધંધો ફલે
દર વર્ષે નવરાત્રી, દિવાળી, રક્ષાબંધન અને જન્માષ્ટમી જેવા તહેવારો દરમિયાન મિઠાઈની માંગ બહુ વધી જાય છે. એ સમયે મિઠાઈ વેપારીઓને માવાની જરૂરત પણ વધારે પ્રમાણમાં રહે છે.
આજ પરિસ્થિતિનો લાભ ઉઠાવીને કેટલાક લોકો નકલી માવો બનાવી બજારમાં મૂકે છે. કારણ કે –
- નકલી માવો સસ્તો પડે છે
- ઉત્પાદન ઝડપથી થઈ શકે છે
- નફો વધારે મળે છે
પણ આવા નફા માટે લોકોના આરોગ્ય સાથે રમાતું રહે છે. આ વખતે પણ Bhavnagar ના સિહોરમાં જપ્ત થયેલો નકલી માવાનો જથ્થો એ જ વસ્તુ સાબિત કરે છે.
પોલીસની સખ્ત કાર્યવાહી
સિહોર પોલીસે આ ફેક્ટરી ઝડપ્યા બાદ ફેક્ટરીના માલિક અને કેટલાક કામદારોને કસ્ટડીમાં લીધા છે. તેમની સામે ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા હેઠળ ગુનો નોંધાયો છે.
પોલીસે ખાદ્ય અને દવા નિયંત્રણ વિભાગ (FDCA) સાથે મળીને તપાસ શરૂ કરી છે કે –
- આ નકલી માવો કયા કયા વિસ્તારોમાં સપ્લાય થયો હતો?
- કેટલા મિઠાઈ વેપારીઓએ તેનો ઉપયોગ કર્યો હતો?
- ફેક્ટરી કેટલા સમયથી ચાલી રહી હતી?
જવાબદાર લોકો સામે કડક પગલાં ભરવાના આશ્વાસન પણ પોલીસ અધિકારીઓએ આપ્યા છે.
Bhavnagar માં લોકોની પ્રતિક્રિયા
આ ઘટનાની ખબર ફેલાતા જ Bhavnagar તેમજ આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે ચર્ચા થઈ રહી છે. લોકોમાં ડર છે કે તેમણે તહેવાર પહેલા કે પછી જે મિઠાઈ ખરીદી હશે તેમાં આ નકલી માવાનો ઉપયોગ થયો હશે.
એક સ્થાનિક રહેવાસીએ જણાવ્યું:
“આપણે તો બાળકો માટે મિઠાઈ લઈએ છીએ, પરંતુ હવે તો મનમાં શંકા રહે છે કે એ સાચી હશે કે નકલી. આરોગ્ય સાથે આટલો મોટો ખીલવાટ સહન કરવો મુશ્કેલ છે.”
આરોગ્ય વિભાગની ચેતવણી
ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે લોકોને ચેતવણી આપી છે કે –
- મિઠાઈ ખરીદતી વખતે દુકાનદાર પાસેથી માવાની ક્વોલિટી વિશે પૂછવું.
- બહુ જ સસ્તા ભાવે મળતા માવો કે મિઠાઈથી દૂર રહેવું.
- પેકેજ્ડ પ્રોડક્ટ ખરીદતી વખતે FSSAI નંબર ચકાસવો.
- મિઠાઈનો સ્વાદ, રંગ અને ગંધ શંકાસ્પદ લાગે તો તેનો સેવન ન કરવો.
વિભાગે જણાવ્યું છે કે ગ્રાહકો સતર્ક રહેશે તો આવા નકલી ખોરાકનો વેપાર ઘટાડવામાં મદદ મળશે.
નકલી ખોરાક સામે સરકારની ભૂમિકા
Bhavnagar સહિત સમગ્ર ગુજરાતમાં નકલી ખોરાકના કેસો વારંવાર સામે આવતા હોવાથી રાજ્ય સરકારે ખાસ ડ્રાઈવ શરૂ કરી છે. તહેવારો પહેલા FDCA ટીમો દુકાનો, ફેક્ટરીઓ અને ગોડાઉનમાં ચકાસણી કરે છે.
જો કોઈ વેપારી કે ફેક્ટરી નકલી માવો કે મિઠાઈ બનાવતી પકડાય તો –
- લાયસન્સ રદ કરવામાં આવે છે
- ભારે દંડ ફટકારવામાં આવે છે
- કાયદાકીય કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવે છે
નાગરિકોની જવાબદારી
આવો કેસ માત્ર સરકાર કે પોલીસની જવાબદારીથી પૂરો થતો નથી. નાગરિકો તરીકે આપણું પણ કર્તવ્ય છે કે –
- સસ્તા લાલચમાં આવીને આરોગ્ય જોખમમાં ન મૂકવું
- માત્ર જાણીતા અને વિશ્વાસપાત્ર દુકાનમાંથી જ મિઠાઈ ખરીદવી
- શંકા થાય તો તરત જ ફૂડ વિભાગને જાણ કરવી
જો ગ્રાહકો જાગૃત રહેશે તો આવા ગુનેગારોનો ધંધો ફળીભૂત નહીં થઈ શકે.