ગુજરાતનું ગૌરવ કહેવાતો Narmada Dem (નર્મદા ડેમ) હાલમાં ભારે વરસાદ અને નદીના ઊંચા પ્રવાહને કારણે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. તાજેતરના આંકડા મુજબ, નર્મદા ડેમમાં પાણીની આવક 4 લાખ ક્યુસેકથી વધુ પહોંચી ગઈ છે, જેના કારણે ડેમની જળ સપાટી સતત વધી રહી છે. આ પરિસ્થિતિએ ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં સાવચેતી વધારવા માટે એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
Narmada Demનું મહત્વ
નર્મદા ડેમ, જેને સરદાર સરોવર ડેમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, માત્ર ગુજરાત માટે નહીં પરંતુ મધ્ય ભારત અને પશ્ચિમ ભારત માટે પણ જીવનરેખા સમાન છે. આ ડેમ કૃષિ, પીવાના પાણી, વીજળી ઉત્પાદન અને ઔદ્યોગિક પાણી પુરવઠા માટે અગત્યનો સ્ત્રોત છે.
સરદાર સરોવર પ્રોજેક્ટને એશિયાના સૌથી મોટા ડેમ પ્રોજેક્ટમાં ગણવામાં આવે છે. તેની ક્ષમતા 138.68 મીટર છે, અને ભારે વરસાદી મોસમ દરમિયાન પાણીના સ્તરમાં વધારો થવો સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ આ વખતે પાણીની આવક ખૂબ જ વધારે છે, જે લોકોનું ધ્યાન ખેંચી રહી છે.
ભારે વરસાદ અને નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ
ગુજરાત અને મધ્યપ્રદેશમાં થયેલા સતત વરસાદને કારણે નર્મદા નદીમાં પાણીના પ્રવાહમાં ભારે વધારો થયો છે. હાલ નદીના ઉપરવાસમાંથી પાણીનો પ્રવાહ 4 લાખ ક્યુસેકથી વધુ છે. આથી ડેમના દરવાજા ખોલવા પડ્યા છે જેથી પાણીનું યોગ્ય સંચાલન કરી શકાય અને ડેમ પર દબાણ ન આવે.
વરસાદી સિઝનમાં નર્મદા નદીના કિનારે રહેતા લોકો માટે સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ખાસ કરીને ભરુચ, વડોદરા અને નર્મદા જિલ્લાઓમાં નદીના કાંઠા નજીક રહેતા લોકોને સાવચેતી રાખવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
Narmada Demમાં પાણીની સપાટીનો વધારો
તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, Narmada Demની પાણીની સપાટી 135 મીટરથી વધુ પહોંચી ગઈ છે. ડેમના અધિકારીઓ જણાવે છે કે તેઓ પાણીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માટે તમામ તકનીકી પગલાં લઈ રહ્યા છે.
ડેમના 23 દરવાજાઓમાંથી પાણી છોડવામાં આવી રહ્યું છે જેથી સપાટી નિયંત્રણમાં રહે અને નીચેના વિસ્તારોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાય નહીં. હાલ પાણીના વધારા છતાં પરિસ્થિતિ કાબૂમાં હોવાનું અધિકારીઓ કહે છે.
કૃષિ અને સિંચાઈ માટે આશીર્વાદ
Narmada Demમાં વધતી પાણીની સપાટી ખેડૂતો માટે સારા સમાચાર લઈને આવી છે. ડેમના પાણીથી ગુજરાતના સુકાં વિસ્તારોમાં સિંચાઈ સુવિધા મળશે. કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાત જેવા વિસ્તારોમાં નર્મદા કેનાલ નેટવર્કથી ખેડૂતોને ખેતી માટે જરૂરી પાણી પહોંચશે.
આ પાણીના વધારા કારણે આવનારા રબી સીઝનમાં પાક ઉત્પાદન વધવાની શક્યતા છે. સાથે જ પાણી પીવાના સ્ત્રોતોમાં પણ વધારો થશે.
વીજળી ઉત્પાદનમાં વધારો
નર્મદા ડેમનો ઉપયોગ માત્ર સિંચાઈ માટે જ નહીં, પણ વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે પણ થાય છે. હાલના પાણીના વધારા સાથે જ હાઇડ્રો પાવર જનરેશન વધ્યું છે, જેના કારણે રાજ્યમાં વીજળી પુરવઠો વધુ સ્થિર બનશે.
આ પ્રાકૃતિક સ્ત્રોતોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને રાજ્ય નવી ઊર્જા નીતિઓને પણ મજબૂત કરી રહ્યું છે.
પૂરનો ખતરો અને સલામતી વ્યવસ્થા
ભલે Narmada Demમાં પાણીનો વધારો ખેડૂતો અને પાણી પુરવઠા માટે સારા સમાચાર છે, પરંતુ નીચેના વિસ્તારોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાવાની શક્યતા છે. ભરુચ, વડોદરા અને નર્મદા જિલ્લામાં નદી કાંઠે વસતા લોકોને ખાસ ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા તાત્કાલિક રાહત કેન્દ્રો, બચાવ દળો અને મેડિકલ ટીમોની વ્યવસ્થા કરી દેવામાં આવી છે. ઉપરાંત, રાજ્ય સરકારે સાવચેતીના ભાગરૂપે નદી કિનારે અનાવશ્યક પ્રવાસ ટાળવા અનુરોધ કર્યો છે.
Gujarat માટે નર્મદા પ્રોજેક્ટનું મહત્વ
Narmada Dem માત્ર એક ડેમ નથી, પરંતુ ગુજરાતના વિકાસનું પ્રતિક છે. આ પ્રોજેક્ટથી રાજ્યમાં ખેતી અને પીવાના પાણીની સુવિધામાં ક્રાંતિકારી બદલાવ આવ્યો છે. કચ્છ જેવા અછતગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પણ આજે નર્મદા કેનાલ નેટવર્કના કારણે પાણી ઉપલબ્ધ છે.
વર્ષોથી ગુજરાતમાં નર્મદા પ્રોજેક્ટને “જીવનદાયિ” ગણવામાં આવે છે. પાણીની હાલની આવક રાજ્ય માટે લાંબા ગાળે આશીર્વાદ સાબિત થશે, જો તેનો યોગ્ય સંચાલન થશે.
પર્યાવરણ અને નદી પ્રત્યે જવાબદારી
જ્યારે પાણીના વધારા પર ચર્ચા થઈ રહી છે, ત્યારે પર્યાવરણ નિષ્ણાતો નદીના સ્વાભાવિક પ્રવાહ અને પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. Narmada Dem જેવા મોટા પ્રોજેક્ટ્સના ફાયદા હોવા છતાં પર્યાવરણ પર તેનો પ્રભાવ ગંભીર છે.
નદીકાંઠે વનસ્પતિનું જતન, નદીમાં જળચર જીવનનું રક્ષણ અને પાણીના પ્રદૂષણને ઘટાડવા માટે લોકોમાં જાગૃતિ વધારવી જરૂરી છે.
લોકજાગૃતિ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ
હાલના સમયમાં ટેકનોલોજી દ્વારા નદીના પાણીના પ્રવાહ અને વરસાદની આગાહી સરળ બની છે. Narmada Demનું સંચાલન પણ આધુનિક ટેકનોલોજીના આધારે કરવામાં આવી રહ્યું છે. મોબાઈલ એપ, વેબસાઇટ અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા લોકો સુધી સતત અપડેટ્સ પહોંચાડવામાં આવી રહ્યા છે જેથી પૂર જેવી સ્થિતિમાં લોકો સાવચેત રહી શકે.