ભારત અને રશિયાના સંબંધો ઐતિહાસિક રીતે મજબૂત અને વ્યૂહાત્મક રહ્યા છે. ડિસેમ્બરમાં રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ Vladimir Putinની ભારત મુલાકાતે બંને દેશોના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની અપેક્ષા છે. આ મુલાકાત માત્ર રાજકીય કે કૂટનીતિક ચર્ચાઓ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, રક્ષા, ઊર્જા, અને ટેકનોલોજી જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર પણ કેન્દ્રિત રહેશે. ખાસ કરીને અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા લાગુ કરાયેલા ટેરિફ મુદ્દે આ મુલાકાત દરમિયાન ખાસ ચર્ચા થવાની સંભાવના છે.
Putinની ભારત યાત્રાનું મહત્વ
Putinની આ યાત્રા માત્ર શિસ્તબદ્ધ મુલાકાત નથી, પરંતુ ભારત અને રશિયા વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના નવા અધ્યાયની શરૂઆત કહી શકાય. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રશિયા અને ભારત વચ્ચેના સંબંધોમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ કરારો થયા છે – જેમાં ઊર્જા સહયોગ, રક્ષા ખરીદી અને અવકાશ સંશોધન સામેલ છે.
ડિસેમ્બર મહિનાની મુલાકાત બંને દેશો માટે ખાસ બની રહી છે કારણ કે વૈશ્વિક સ્તરે ભૂ-રાજનીતિક પરિસ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. યુક્રેન-રશિયા સંઘર્ષ પછી રશિયાએ એશિયન દેશો સાથેના સંબંધો મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો છે, અને ભારત તેમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પના ટેરિફ મુદ્દે ચર્ચા
Putinની ભારત યાત્રા દરમિયાન અમેરિકાની વેપાર નીતિઓ પર પણ ચર્ચા થવાની છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump દ્વારા લાગુ કરાયેલા ટેરિફ્સનો સીધો પ્રભાવ ભારત-રશિયા વેપાર સંબંધો પર પડ્યો છે. જો કે, ભારત અને રશિયા બન્ને દેશો વૈશ્વિક વેપારના નવા માર્ગો શોધી રહ્યા છે, જેથી તેમના વચ્ચેનો વેપાર યુએસના ટેરિફ્સથી ઓછો પ્રભાવિત થાય.
ભારતના અર્થતંત્ર માટે રશિયાથી ઊર્જા અને કાચા માલનો પુરવઠો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યારે રશિયાને ભારત જેવા વિશાળ બજારમાં પોતાની નિકાસ વધારવાની તક મળે છે. આ પરિસ્થિતિમાં ટ્રમ્પના ટેરિફ્સ પર ચર્ચા બંને દેશોના અર્થતંત્ર માટે લાંબા ગાળે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
રક્ષા સહકાર: દ્વિપક્ષીય સંબંધનો આધારસ્તંભ
India-Russia સંબંધોની મજબૂતીમાં રક્ષા સહયોગનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. ભારતે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં રશિયાથી અનેક પ્રકારના રક્ષણાત્મક સાધનો ખરીદ્યા છે, જેમાં મિસાઈલ સિસ્ટમ, સબમરીન અને લડાકૂ વિમાનનો સમાવેશ થાય છે. ડિસેમ્બર મહિનાની મુલાકાતમાં આ સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવા નવા કરારો પર સહી થવાની શક્યતા છે.
રક્ષા ક્ષેત્રમાં ભારત “Make in India” પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, તેથી રશિયાની ટેકનોલોજીને ભારતીય ઉદ્યોગ સાથે જોડવાનું આયોજન ચર્ચામાં રહેશે. આથી સ્થાનિક ઉત્પાદન વધશે અને રોજગારી તકો સર્જાશે.
ઊર્જા સહયોગ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ
Putinની મુલાકાત દરમિયાન ઊર્જા ક્ષેત્ર પર ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત થવાનું છે. ભારતને ઝડપથી વધતી ઊર્જાની જરૂરિયાત છે, જ્યારે રશિયા તેલ અને ગેસના મુખ્ય સપ્લાયર્સમાંનું એક છે. યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમ દેશોએ રશિયા પર અનેક પ્રતિબંધો મૂક્યા છે, જેના કારણે રશિયાએ એશિયાઈ દેશો સાથે વેપાર વધાર્યો છે.
ભારત-રશિયા વચ્ચે રૂપિયા-રૂબલ ટ્રેડ મિકેનિઝમ પર પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે, જેથી યુએસ ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. આર્થિક રીતે સ્વતંત્રતા મેળવવા માટે બંને દેશોની આ ચાલ વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.
ટેકનોલોજી અને અવકાશ સંશોધન
Putinની મુલાકાતમાં અવકાશ સંશોધન અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ભારતના ચંદ્રયાન-3 અને આદિત્ય L1 જેવા મિશનો બાદ ભારત વૈશ્વિક અવકાશ ક્ષેત્રમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. રશિયા પાસે અવકાશ સંશોધનનો લાંબો અનુભવ છે, અને ભારત સાથેના સહકારથી બંને દેશોને નવી સંભાવનાઓ મળશે.
અવકાશ સહયોગ સિવાય આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સાયબર સિક્યુરિટી અને ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ ચર્ચા થવાની છે. આ સહકાર ભારતને નવી ટેકનોલોજી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર વધુ મજબૂત બનાવશે.
ભૂ-રાજનીતિક પરિસ્થિતિ અને ભારતની ભૂમિકા
Putinની ભારત મુલાકાત ભૂ-રાજનીતિક દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. પશ્ચિમ દેશો સાથેના તણાવ વચ્ચે રશિયા એશિયા અને મધ્ય પૂર્વના દેશો સાથે વધુ નજીક થઈ રહ્યું છે. ભારત માટે આ સારો મોકો છે કે તે વૈશ્વિક સ્તરે “બેલેન્સિંગ પાવર” તરીકે પોતાની ઓળખ બનાવી શકે.
ભારત “ગ્લોબલ સાઉથ” દેશોના નેતૃત્વમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે, અને રશિયા સાથેના મજબૂત સંબંધોથી ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં સ્થિતિ વધુ મજબૂત થશે.
વ્યાપાર અને રોકાણ તકો
Putinની મુલાકાત દરમિયાન વેપાર અને રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક કરારો થવાની અપેક્ષા છે. હાલમાં ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો વેપાર 50 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો છે, પરંતુ બંને દેશો તેને 100 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાના લક્ષ્ય સાથે કામ કરી રહ્યા છે.
ભારતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેકનોલોજી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રોમાં રશિયાના રોકાણની તકો વધી શકે છે. બીજી તરફ, ભારત રશિયાથી ઊર્જા, ધાતુઓ અને કૃષિ ઉત્પાદનોની આયાત વધારવા તૈયાર છે.
સંસ્કૃતિ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધો
Putinની મુલાકાત દરમિયાન સંસ્કૃતિ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવા માટે પણ ચર્ચા થવાની છે. ભારત અને રશિયાના લોકો વચ્ચેનો સંબંધ દાયકાઓથી મજબૂત રહ્યો છે. રશિયન સાહિત્ય અને કલા ભારતીય યુવાનોમાં લોકપ્રિય છે, જ્યારે ભારતીય ફિલ્મો અને સંસ્કૃતિ રશિયામાં પ્રશંસિત છે.
વિદ્યાર્થી એક્સચેન્જ પ્રોગ્રામ્સ અને પ્રવાસન વધારવા પર ધ્યાન આપવાથી લોકો વચ્ચેની મિત્રતા વધુ મજબૂત બનશે.